Umowa za porozumieniem stron a okres wypowiedzenia po terminie - skutki prawne

Rozwiazanie umowy o prace na mocy porozumienia stron to jeden z najczesciej stosowanych sposobow zakonczenia stosunku pracy w polskim prawie. Wynika to z jego elastycznosci oraz faktu, ze pozwala na polubowne rozstanie sie pracownika i pracodawcy bez koniecznosci zachowania rygorystycznych terminow wypowiedzenia. Sytuacja komplikuje sie jednak, gdy strony decyduja sie na zawarcie takiego porozumienia w trakcie trwania okresu wypowiedzenia, badz gdy proby porozumienia sa podejmowane po uplywie kluczowych terminow. W niniejszej publikacji szczegolowo analizujemy skutki prawne takich dzialan, relacje miedzy jednostronnym wypowiedzeniem a zgodnym porozumieniem stron, a takze potencjalne ryzyka procesowe przed sadem pracy.

Charakterystyka prawna rozwiazania umowy za porozumieniem stron

Zgodnie z art. 30 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, umowa o prace moze rozwiazac sie na mocy porozumienia stron. Jest to dwustronna czynnosc prawna, do ktorej dojscia niezbedne jest zgodne oswiadczenie woli obu stron stosunku pracy – pracownika i pracodawcy. Najwieksza zaleta tego rozwiazania jest swoboda w ksztaltowaniu warunkow rozstania. Pracownik i pracodawca moga ustalic dowolny termin rozwiazania umowy – moze to byc dzien podpisania dokumentu, koniec biezacego tygodnia, a nawet termin odlegly o kilka miesiecy.

Warto podkreslic, ze umowa porozumieniem moze zostac zawarta w kazdym czasie. Przepisy nie wprowadzaja tutaj zadnych ograniczen czasowych ani podmiotowych. Oznacza to, ze porozumienie mozna podpisac takze w okresie usprawiedliwionej nieobecnosci pracownika w pracy (np. podczas choroby czy urlopu wypoczynkowego), kiedy to jednostronne wypowiedzenie umowy przez pracodawce byloby prawnie niedopuszczalne lub znacznie utrudnione.

Okres wypowiedzenia a porozumienie stron w trakcie jego biegu

Czesto w praktyce gospodarczej dochodzi do sytuacji, w ktorej jedna ze stron sklada jednostronne oswiadczenie o wypowiedzeniu umowy o prace, po czym w trakcie biegu okresu wypowiedzenia strony dochodza do wniosku, ze chcialby zakonczyc wspolprace na innych warunkach lub w innym terminie. Czy jest to dopuszczalne?

Tak, polskie prawo pracy w pelni dopuszcza mozliwosc zawarcia porozumienia stron w trakcie trwania okresu wypowiedzenia. Taka umowa za porozumieniem stron a okres wypowiedzenia wywoluje ten skutek, ze dotychczasowy bieg wypowiedzenia zostaje przerwany, a stosunek pracy rozwiazuje sie w terminie wskazanym w nowo zawartym porozumieniu. Porozumienie stron jako zgodne oswiadczenie woli ma moc uchylenia skutkow uprzednio zlozonego jednostronnego oswiadczenia o wypowiedzeniu.

Skrocenie okresu wypowiedzenia na mocy art. 36 § 6 Kodeksu pracy

Nalezy wyraznie odroznic pelne rozwiazanie umowy za porozumieniem stron w trakcie wypowiedzenia od instytucji skrocenia okresu wypowiedzenia uregulowanej w art. 36 § 6 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem, strony moga po nastapieniu wypowiedzenia umowy o prace przez jedna z nich ustalic wczesniejszy termin rozwiazania umowy. Takie ustalenie nie zmienia jednak trybu rozwiazania umowy o prace – nadal pozostaje to rozwiazanie za wypowiedzeniem, ze wszystkimi tego konsekwencjami (np. w zakresie prawa do zasilku dla bezrobotnych czy okresu, za ktory przysluguje odprawa).

Jezeli natomiast strony zdecyduja sie na pelne porozumienie stron, zmienia sie sam tryb rozwiazania stosunku pracy. Umowa rozwiazuje sie wtedy nie w wyniku wypowiedzenia, lecz wlasnie na mocy porozumienia stron. Ma to istotne znaczenie dla uprawnien pracowniczych oraz ewentualnych roszczen odszkodowawczych.

Skutki prawne podejmowania dzialan po terminie

Co dzieje sie w sytuacji, gdy strony chcialyby zawrzec porozumienie, ale termin wypowiedzenia juz uplynal? Albo gdy jedna ze stron probuje wycofac sie ze swoich oswiadczen po uplywie ustawowych lub umownych terminow?

Przeciwdzialanie wstecznemu rozwiazywaniu umow

Jednym z najczestszych bledow jest proba podpisania porozumienia stron z data wsteczna, juz po tym, jak okres wypowiedzenia uplynal i stosunek pracy ulegl rozwiazaniu. W swietle polskiego prawa takie dzialanie jest wadliwe. Z chwila uplywu okresu wypowiedzenia umowa o prace rozwiazuje sie z mocy prawa. Nie istnieje juz wtedy stosunek prawny, ktory strony moglyby wspolnie rozwiazac. Proby antydatowania dokumentow moga zostac uznane za naruszenie przepisow, a w przypadku sporu sad pracy moze zakwestionowac wage takich ustalen, opierajac sie na rzeczywistym stanie faktycznym.

Spoznione oswiadczenie o wycofaniu wypowiedzenia

Jezeli pracownik lub pracodawca zlozy jednostronne oswiadczenie o wypowiedzeniu umowy, nie moze go jednostronnie cofnac po tym, jak dotarlo ono do wiadomosci drugiej strony w sposob umozliwiajacy zapoznanie sie z nim (art. 61 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 Kodeksu pracy). Cofniecie wypowiedzenia wymaga zgody drugiej strony. Jezeli propozycja cofniecia wypowiedzenia i zastapienia go porozumieniem zostanie zlozona zbyt pozno – np. tuz przed koncem okresu wypowiedzenia, a druga strona nie wyrazi na to zgody w terminie – umowa rozwiaze sie definitywnie z uplywem pierwotnego okresu wypowiedzenia.

Rola sadu pracy w interpretacji oswiadczen woli

W przypadku zaistnienia sporu na tle tego, kiedy i w jakim trybie doszlo do rozwiazania stosunku pracy, kluczowa role odgrywa sad pracy. Sad nie ogranicza sie jedynie do doslownego brzmienia dokumentow, ale bada rzeczywisty zamiar stron i cel czynnosci (zgodnie z art. 65 Kodeksu cywilnego).

Jezeli pracownik twierdzi, ze zostal zmuszony do podpisania porozumienia stron w trakcie okresu wypowiedzenia pod wplywem bledu, grozby lub podstepu, moze uchylic sie od skutkow prawnych swojego oswiadczenia woli. Musi to jednak nastapic z zachowaniem odpowiednich terminow. Sad pracy bedzie wowczas badal, czy proces decyzyjny pracownika nie byl zaklocony i czy pracodawca nie naduzyl swojej pozycji dominujacej.

Praktyczne studium przypadku (Case Study)

Aby lepiej zobrazowac omawiane mechanizmy, posluzmy sie przykladem pana Tomasza, zatrudnionego na stanowisku kierownika ds. sprzedazy.

W dniu 31 pazdziernika pracodawca wreczyl panu Tomaszowi wypowiedzenie umowy o prace z zachowaniem trzymiesiecznego okresu wypowiedzenia, ktory mial uplynac 31 stycznia kolejnego roku. W grudniu pan Tomasz otrzymal atrakcyjna oferte pracy od innego podmiotu, z zastrzezeniem, ze musi rozpoczac prace juz od 2 stycznia. Pan Tomasz zwrocil sie do pracodawcy z propozycja rozwiazania umowy za porozumieniem stron z dniem 31 grudnia.

Pracodawca wyrazil zgode i 15 grudniu strony podpisaly porozumienie stron, w ktorym zgodnie oswiadczyly, ze ich stosunek pracy ulegnie rozwiazaniu z dniem 31 grudnia. W tym scenariuszu umowa za porozumieniem stron a okres wypowiedzenia zadzialala w sposob nastepujacy: biezacy okres wypowiedzenia zostal skutecznie przerwany i zastapiony nowym terminem wynikajacym z porozumienia. Stosunek pracy rozwiazal sie na mocy porozumienia stron z dniem 31 grudnia. Pan Tomasz mogl bez przeszkod podjac nowe zatrudnienie od 2 stycznia.

Co jednak staloby sie, gdyby pracodawca zwlekal z decyzja i podpisal dokument dopiero 3 stycznia, wpisujac wsteczna date rozwiazania na 31 grudnia? Wtedy takie porozumienie byloby dotkniete wada prawna, poniewaz 3 stycznia stosunek pracy juz nie istnial (rozwiazal sie z uplywem okresu wypowiedzenia lub trwal nadal, jesli doszloby do innych uchybien). Taka sytuacja rodzi powazne ryzyka podatkowe i ubezpieczeniowe dla obu stron.

Najczesciej popelniane bledy przez pracodawcow i pracownikow

Niejasne okreslenie daty rozwiazania umowy: Strony w porozumieniu uzywaju sformulowan typu "z dniem zakonczenia projektu" lub "w najblizszym czasie", co utrudnia precyzyjne ustalenie terminu i rodzi spory przed sadem pracy.
Antydatowanie dokumentow: Proba dopasowania dat na porozumieniu do biezacych potrzeb kadrowych po tym, jak termin wypowiedzenia juz uplynal.
Mylenie porozumienia ze skroceniem wypowiedzenia: Brak rozroznienia miedzy rozwiazaniem umowy w nowym trybie a jedynie modyfikacja dlugosci okresu wypowiedzenia na podstawie art. 36 § 6 KP.
Brak formy pisemnej: Chociaz Kodeks pracy dopuszcza ugodowe ustalenia ustne, to dla celow dowodowych brak formy pisemnej przy modyfikacji okresu wypowiedzenia jest powaznym bledem.

Podsumowanie i rekomendacje prawne

Zarowno pracownik, jak i pracodawca powinni pamietac, ze umowa za porozumieniem stron zawarta w trakcie okresu wypowiedzenia jest instrumentem w pelni legalnym i niezwykle uzytecznym. Pozwala ona dostosowac moment zakonczenia pracy do zmieniajacych sie realiow zyciowych i biznesowych. Kluczowe jest jednak baczne pilnowanie terminow. Wszelkie ustalenia musza byc dokonywane w czasie trwania stosunku pracy – po jego ustaniu zadne wsteczne porozumienia nie beda mialy mocy prawnej. W przypadku watpliwosci co do interpretacji zlozonych oswiadczen woli, ostateczny glos zawsze nalezy do sadu pracy, ktory ocenia caloksztalt okolicznosci sprawy.